JavaScript is off. Please enable it to view the full site.

Nederlandse Varenvereniging

Shop Facebook Contact

Overzicht varens in Nederland en in België

18 sept 2022
Overzicht van varens en varenverwanten in Nederland

In Nederland komen er relatief veel ’wilde’ soorten varens en varenverwanten voor. De Nederlandse Varenvereniging probeert in deze rubriek een actueel overzicht te geven om welke soorten het hier gaat - in woord en beeld - en waar ze in Nederland te vinden zijn.
Nederland is qua oppervlakte een relatief klein land met een weinig diversiteit aan landschappen ten opzichte van bergachtige streken. Ondanks dat komen er veel varens en varenverwanten - kortweg: sporenplanten - voor.

In totaal circa 70 soorten en diverse kruisingen. En er worden er steeds méér ontdekt. En er zullen er nog wel méér volgen. Enerzijds omdat het klimaat verandert en er daardoor varensoorten uit zuidelijke streken naar boven opschuiven en anderzijds omdat er door de toenemende verstedelijking er zich steeds nieuwere en bijzondere groeiplaatsen voor varens ontstaan. Varens in rioolputten, op weg- en spoorviaducten, enz. enz.

Ook ’ontsnappen’ er ’vreemde’ (uitheemse) varensoorten uit tuinen van liefhebbers. Er is een terechte vrees; dat de leden van de Nederlandse Varenvereniging onbedoeld meehelpen aan een zekere floravervalsing. Voorbeelden van dit soort exoten, die inmiddels in Nederland zijn ingeburgerd, zijn bijvoorbeeld de IJzervaren (Cyrtomium falcatum), of de Oostenrijkse struisvaren (Matteuccia struthiopteris), en nog wat recenter de Bolletjesvaren of Gevoelig varen (Onoclea sensibilis).
De Nederlandse Varenvereniging vindt dat op haar website een actueel overzicht van de Nederlandse varens en aanverwanten zeker niet mag ontbreken, vandaar de publicatie van de onderstaande lijst. Deze lijst is vervolgens, aan de hand van de laatst geaccepteerde wetenschappelijke inzichten betreffende deze groep, ingedeeld. Vandaar dat u ook zult aantreffen dat bijvoorbeeld de Equisetea, de paardenstaarten, te vinden zijn onder de Filicales: ’de echte varens’. Uit recent DNA-onderzoek is gebleken dat deze groep, hoewel totaal géén varenuiterlijk, toch volledig bij de ’echte varens’ moet worden ingedeeld. Dit trouwens óók tot grote verrassing bij de wetenschappers zelf...

Hieronder vindt u het overzicht met inheemse varens en varenverwanten die u in de Nederland kunt aantreffen. Dit zijn de nieuwste inzichten. De lijst is overgenomen uit:

Haverman, R., R.H.M.J. Lemmens, E.L.A.N. Simons, I. de Ronde en J.H.J. Schamineé (red) (2021) Nova Flora Neerlandica. Lycopodiopsida & Polypodiopsida. Uitgave KNNV uitgeverij. 275 pp.

Varens en varenachtigen, in het Latijn de Pteridophyta worden onderscheiden in twee klassen, te weten:
1- Lycopodiopsida - wolfsklauwachtigen en biesvarens
2- Polypodiopsida - varens en paardenstaarten

Deze klassen zijn op hun beurt te verdelen in orden, families, geslachten en soorten.
1.0 - Lycopodiopsida | klasse
wolfsklauwen en biesvarens • 1 orde, 2 families, 4 geslachten

1.1 - Lycopodiales | orde
• 2 families, 5 geslachten, in totaal 7 soorten

1.1.1 - Lycopodiaceae | familie
wolfsklauwfamilie • 5 geslachten, 5 soorten

1.1.1.1 - Diphasiastrum | geslacht
• 1 soort
Diphasiastrum tristachyum - Kleine wolfsklauw

1.1.1.2 - Huperzia | geslacht
• 1 soort
Huperzia selago - Dennenwolfsklauw

1.1.1.3 - Lycopodiella | geslacht
• 1 soort
Lycopodiella inundata – Moeraswolfsklauw

1.1.1.4 - Lycopodium | geslacht
• 1 soort
Lycopodium clavatum – Grote wolfsklauw

1.1.1.5 - Spinulum | geslacht
• 1 soort
Spinulum annotinum – Grote wolfsklauw

1.2.1 - Isoëtaceae | familie
biesvarenfamilie • 1 geslacht, 2 soorten

1.2.1.1 - Isoëtes | geslacht
• 2 soorten (2 inheems)
Isoëtes echinospora – Kleine biesvaren
Isoëtes lacustris – Grote biesvaren

Overige Taxa Lycopodopsida
1.3.1.1 Selaginella | geslacht
Selaginella kraussiana

2.0 - Polypodiopsida | klasse
varens en paardenstaarten • 2 ordes, 15 families, 26 geslachten

2.1 - Filicales | orde

2.1.1 - Equisetaceae | familie
paardenstaartenfamilie • 1 geslacht, 9 soorten

2.1.1.1 - Equisetum | geslacht
• 9 soorten, 5 kruisingen
Equisetum arvense – Heermoes
Equisetum fluviatile – Holpijp
Equisetum palustre – Lidrus
Equisetum sylvaticum – Bospaardenstaart
Equisetum telmateiae – Reuzenpaardenstaart
Equisetum x litorale – Bastaardpaardenstaart
Equisetum hyemale – Schaafstro
Equisetum ramosissimum – Vertakte paardenstaart Equisetum variegatum – Bonte paardenstaart
Equisetum scirpoides - Dwergpaardenstaart
Equisetum x ascendens
Equisetum x meridionale
Equisetum x moorei - Vertakt schaafstro
Equisetum x trachyodon - Ruwe paardenstaart

2.2 - Ophioglossales | orde

2.2.1 - Ophioglossaceae | familie
addertongfamilie • 2 geslachten, 4 soorten

2.2.1.1 - Botrychium | geslacht
• 2 soorten
Botrychium lunaria – Gelobde maanvaren
Botrychium matricarlifolium - Vertakte maanvaren

2.2.1.2 - Ophioglossum | geslacht
• 2 soorten
Ophioglossum vulgatum – Addertong
Ophioglossum azoricum – Azorenaddertong (B)

2.2.2 - Osmundaceae | familie
koningsvarenfamilie • 2 geslachten, 2 soorten

2.2.2.1 - Osmunda | geslacht
• 1 soort
Osmunda regalis – Koningsvaren

2.2.2.2 - Claytosmunda | geslacht
• 1 soort
Claytosmunda claytoniana – Amerikaanse koningsvaren

2.2.3 - Salviniaceae | familie
vlotvarenfamilie • 2 geslachten, 4 soorten

2.2.3.1 - Azolla | geslacht
• 2 soorten
Azolla filiculoides – Grote kroosvaren
Azolla cristata – Kleine kroosvaren

2.2.3.2 - Salvinia | geslacht
• 2 soorten
Salvinia natans – Kleine vlotvaren
Salvinia molesta – Grote vlotvaren

2.2.4 - Marsileaceae | familie
pilvarenfamilie • 2 geslachten, 2 soorten

2.2.4.1 - Marsilea | geslacht
• 1 soort
Marsilea quadrifolia – Klaverbladvaren

2.2.4.2 - Pilularia | geslacht
• 1 soort
Pilularia globulifera – Pilvaren

2.2.5 - Pteridaceae | familie
lintvarenfamilie • 2 geslachten, 9 soorten

2.2.5.1 - Pteris | geslacht
• 3 soorten
Pteris multifida - Gevleugelde lintvaren
Pteris cretica – Lintvaren
Pteris vittata (B)

2.2.5.2 - Adiantum | geslacht
• 5 soorten• 3 soorten
Adiantum aleuticum
Adiantum pedatum - Hoefijzervaren
Adiantum raddianum – Fijn venushaar
Adiantum diaphanum – Smal venushaar
Adiantum capillus-veneris - Echt venushaar

2.2.6 - Dennstaedsiacea | familie
adelaarsvarenfamilie • 1 geslacht, 1 soort

2.2.6.1 - Pteridium | geslacht
• 1 soort
Pteridium aquilinum – Adelaarsvaren

2.2.7 - Cystopteridaceae | familie
• 2 geslachten, 3 soorten

2.2.7.1 - Cystopteris | geslacht
• 1 soort
Cystopteris fragilis – Blaasvaren

2.2.7.2 - Gymnocarpium | geslacht
• 2 soorten
Gymnocarpium dryopteris – Gebogen driehoeksvaren
Gymnocarpium robertianum – Rechte driehoeksvaren

2.2.8 - Aspleniaceae | familie
streepvarenfamilie • 1 geslacht , 10 soorten

2.2.8.1 - Asplenium | geslacht
• 10 soorten
Asplenium adiantum-nigrum – Zwartsteel
Asplenium ceterach - Schubvaren
Asplenium fontanum – Genaalde streepvaren
Asplenium foreziense – Forez streepvaren
Asplenium obovatum subsp. lanceolatum - Lancetvormige streepvaren
Asplenium ruta-muraria – Muurvaren
Asplenium scolopendrium – Tongvaren
Asplenium septentrionale – Noordse streepvaren
Asplenium trichomanes – Steenbreekvaren
Asplenium viride – Groensteel

2.2.8 - Woodsiaceae | familie
• 1 geslacht, 1 soort

2.2.8.1 Woodsia | geslacht
• 1 soort
Woodsia ilvensis –Roestbruine wimpervaren

2.2.9. Onocleaceae | familie
2 geslachten, 2 soorten

2.2.9.1 - Matteuccia | geslacht
• 1 soort
Matteuccia struthiopteris – Struisvaren

2.2.9.2 Onoclea | geslacht
• 1 soort
Onoclea sensibilis – Bolletjesvaren

2.2.10 - Blechnaceae | familie
dubbellooffamilie • 1 geslacht, 1 soort

2.2.10.1 - Struthiopteris | geslacht
• 1 soort
Struthiopteris spicant – Dubbelloof

2.2.11 - Atheriaceae | familie
wijfjesvarenfamilie • 1 geslacht, 1soort

2.2.11.1 - Athyrium | geslacht
• 1 soort
Athyrium filix-femina – Wijfjesvaren

2.2.12 - Thelypteridaceae | familie
moerasvarenfamilie • 3 geslachten, 3 soorten

2.2.12.1 - Oreopteris | geslacht
• 1 soort
Oreopteris limbosperma – Stippelvaren

2.2.12.2 - Phegopteris | geslacht
• 1 soort
Phegopteris connectilis – Smalle beukvaren

2.2.12.3 - Thelypteris | geslacht
• 1 soort
Thelypteris palustris – Moerasvaren

2.2.13 - Dryopteridaceae | familie
niervarenfamilie • 3 geslachten, 16 soorten, 3 kruisingen

2.2.13.1 - Dryopteris | geslacht
• 9 soorten, 2 kruisingen
Dryopteris expansa – Tere stekelvaren
Dryopteris dilatata – Brede stekelvaren
Dryopteris carthusiana – Smalle stekelvaren
Dryopteris cristata – Kamvaren
Dryopteris filix-mas – Mannetjesvaren
Dryopteris affinis agg.– Geschubde mannetjesvaren
Dryopteris x deweveri (= carthusiana x dilatata)
Dryopteris x uliginosa
Dryopteris wallichiana
Dryopteris erythrosora
Dryopteris cycadina

2.2.13.2 - Cyrtomium | geslacht
• 2 soorten
Cyrtomium falcatum – IJzervaren
Cyrtomium fortunei – Smalle ijzervaren

2.2.13.3 - Polystichum | geslacht
• 5 soorten, 1 kruising
Polystichum lonchitis – Lansvaren
Polystichum aculeatum – Stijve naaldvaren
Polystichum setiferum – Zachte naaldvaren
Polystichum x bicknellii (= aculeatum x setiferum)
Polystichun munitum - Zwaarvaren
Polystichum tsus-simense - Smalle naaldvaren

2.2.14 - Polypodiaceae | familie
eikvarenfamilie • 1 geslacht, 3 soorten, 1 kruising

2.2.14.1 - Polypodium | geslacht
• 3 soorten, 1 kruising
Polypodium cambricum - Zuidelijke eikvaren
Polypodium interjectum – Brede eikvaren
Polypodium vulgare – Gewone eikvaren
Polypodium x mantoniae (= interjectum x vulgare) Bastaardeikvaren

Varens in Nederland en Belgïe